Welke normen zijn van toepassing op specifieke machines?

De veiligheid van machines is geen vrijblijvend streven, maar een wettelijke verplichting die verankerd ligt in de Europese richtlijnen. De Machinerichtlijn 2006/42/EG vormt de hoeksteen van dit kader en stelt de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen waaraan machines moeten voldoen voordat ze op de Europese markt in gebruik genomen mogen worden. Deze richtlijn zelf is echter geen gedetailleerd instructieboek; zij schept de kaders waarbinnen geharmoniseerde normen de concrete invulling geven.

Geharmoniseerde normen, gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie, zijn technische specificaties die door erkende normalisatie-instituten zoals CEN en CENELEC zijn opgesteld. Het volgen van deze normen biedt de meest praktische route naar conformiteit, aangezien dit het vermoeden schept dat aan de essentiële eisen van de Machinerichtlijn is voldaan. Voor specifieke machines bestaat dit normalenkader uit een hiërarchische structuur van type-A, type-B en type-C normen.

De type-A normen bevatten fundamentele veiligheidsbeginselen en ontwerprichtlijnen die op alle machines van toepassing zijn. Type-B normen zijn onderverdeeld in B1-normen (over algemene aspecten zoals veiligheidsafstanden of oppervlaktetemperatuur) en B2-normen (gericht op specifieke veiligheidsvoorzieningen zoals tweelandsschakelaars of drukgevoelige beveiligingen). De meest concrete richtlijnen vindt men in de type-C normen. Deze zijn exclusief geschreven voor een bepaalde machinecategorie, zoals persen, heftrucks of cirkelzagen, en specificeren exacte veiligheidseisen voor dat specifieke type.

Het bepalen van de van toepassing zijnde normen begint daarom altijd bij de identificatie van de machine en het zoeken naar een eventuele type-C norm. Indien deze niet alle risico's dekt, worden de leemtes aangevuld met de relevante type-B en type-A normen. Deze gelaagde aanpak garandeert een volledige risicobeoordeling en zorgt voor de technische onderbouwing van een veilig machineontwerp.

Machinerichtlijn en type C-normen: het vinden van de juiste veiligheidseisen

De Europese Machinerichtlijn (2006/42/EG) stelt de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen (EHSR's) vast voor machines. Deze eisen zijn echter generiek geformuleerd. Voor het vinden van de concrete, gedetailleerde technische oplossingen moet de fabrikant de toepasselijke geharmoniseerde normen raadplegen. Deze normen zijn onderverdeeld in type A-, B- en C-normen.

Type C-normen zijn machinespecifieke normen. Zij geven gedetailleerde veiligheidseisen voor een specifieke machine of groep machines, zoals persen, verpakkingsmachines of heftrucks. Wanneer een type C-norm volledig wordt toegepast, wordt verondersteld dat aan de relevante essentiële eisen van de Machinerichtlijn is voldaan. Dit biedt de meest directe route naar conformiteit.

Het vinden van de juiste type C-norm begint bij de nauwkeurige classificatie van de machine. De normen zijn georganiseerd per machinetype. Men dient eerst te zoeken naar een norm die exact de betreffende machine beschrijft. Indien een specifieke type C-norm niet bestaat, moet de fabrikant terugvallen op de type B-normen (algemene veiligheidsaspecten) en type A-norm (basisconcepten).

Een type C-norm prevaleert altijd boven type A- en B-normen. Als een type C-norm een andere oplossing voorschrijft dan een type B-norm, dan is de specificatie in de type C-norm leidend voor die specifieke machine. Dit principe zorgt voor op maat gemaakte veiligheidsvoorschriften die rekening houden met de unieke risico's van het apparaat.

Het is cruciaal om de meest recente geharmoniseerde versie van de norm te gebruiken, gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie. Het toepassen van verouderde of niet-geharmoniseerde normen biedt geen vermoeden van conformiteit met de Machinerichtlijn. De zoektocht naar de juiste normen is daarom een fundamentele stap in het ontwerp- en conformiteitsbeoordelingsproces van elke machine.

Praktische stappen voor het identificeren en toepassen van normen op jouw machine

Bepaal eerst de exacte machinecategorie en haar gevaarlijke functies. Raadpleeg de indeling in bijlage I van de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Dit vormt het fundament voor uw zoektocht naar de juiste normen.

Identificeer de van toepassing zijnde geharmoniseerde Europese normen (h-normen). Deze zijn te vinden in het Publicatieblad van de Europese Unie onder de Machinerichtlijn. Gebruik de officiële NEN, DIN of BSI catalogi voor de volledige normnummers en titels.

Verzamel de drie belangrijkste typen normen voor uw machine. Dit zijn de type-A-norm (veiligheidsbasisbeginselen), type-B-normen (veiligheidsaspecten of veiligheidscomponenten) en de meest cruciale type-C-norm (gedetailleerde veiligheidseisen voor uw specifieke machinecategorie).

Analyseer de essentiële veiligheidseisen uit bijlage I van de Machinerichtlijn. Leg deze naast de eisen in de gevonden normen. De normen geven gedetailleerde invulling aan deze wettelijke vereisten.

Pas de normen toe tijdens de ontwerp- en bouwfase. Integreer de technische oplossingen en protectiemaatregelen direct in het ontwerp. Documenteer alle genomen beslissingen en de gebruikte normen nauwkeurig.

Voer een risicobeoordeling uit volgens EN ISO 12100. Dit is verplicht. De normen ondersteunen dit proces, maar vervangen het niet. De risicobeoordeling is het overkoepelende kader.

Stel de technische constructiedossier samen. Neem hierin een duidelijke verklaring op over de toegepaste geharmoniseerde normen en de manier waarop deze zijn gebruikt om aan de essentiële veiligheidseisen te voldoen.

Blijf normen actief volgen op updates en wijzigingen. Normen worden regelmatig herzien. Het is uw verantwoordelijkheid om de meest recente versies toe te passen voor nieuwe machines.

Veelgestelde vragen:

Ik heb een oude, gebruikte draaibank gekocht. Moet die voldoen aan de huidige machinerichtlijn of aan oudere regels?

De wettelijke status van uw draaibank hangt af van het moment waarop deze voor het eerst in de Europese Economische Ruimte (EER) in de handel is gebracht. Als de machine vóór 1995 in de handel is gebracht, valt deze onder de nationale wetgeving van dat moment. Voor Nederland was dat de Veiligheidswet. Vanaf 1 januari 1995 is de Europese Machinerichtlijn (toen 89/392/EEG, nu 2006/42/EG) van kracht geworden. Als uw machine na die datum en vóór 29 december 2009 in de handel is gebracht, moet deze voldoen aan de oorspronkelijke Machinerichtlijn. Voor machines die na 29 december 2009 op de markt zijn gekomen, is de huidige Richtlijn 2006/42/EG verplicht. Voor tweedehands machines binnen de EER is geen nieuwe CE-markering vereist. U bent als werkgever wel verplicht om de machine volgens de huidige Arbowetgeving veilig te gebruiken en te onderhouden.

Onze onderneming wil een speciale verpakkingsmachine laten bouwen voor eigen gebruik. Welke regels gelden daarvoor?

Bij het intern bouwen van een machine voor eigen gebruik, ook wel 'machines voor eigen bedrijfsdoeleinden' genoemd, geldt een bijzondere regeling. U bent niet verplicht om de CE-markering aan te brengen en een EG-verklaring van overeenstemming op te stellen. Dit betekent echter niet dat er geen regels zijn. De machine moet nog steeds worden ontworpen en gebouwd volgens de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen van bijlage I van de Machinerichtlijn 2006/42/EG. U moet een technisch dossier samenstellen en een risicobeoordeling uitvoeren. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan naar dit dossier vragen. Daarnaast moet de machine bij ingebruikname voldoen aan het Arbeidsomstandighedenbesluit, waardoor u verplicht bent alle redelijke gevaren weg te nemen. Het is verstandig het ontwerp en de bouw te documenteren.

Wij gebruiken een grote industriële pers. Zijn er naast de Machinerichtlijn nog andere specifieke voorschriften?

Ja, voor een industriële pers zijn vaak aanvullende voorschriften van kracht. De Machinerichtlijn is het basisdocument, maar voor bepaalde gevaren bestaan zogenaamde 'geharmoniseerde normen'. Voor persen zijn de normen van de EN 693-serie (hydraulische persen) en EN 692 (mechanische persen) zeer relevant. Deze normen geven gedetailleerde voorschriften voor ontwerp, veiligheidsafschermingen en bediening. Op nationaal niveau kan de Arbowetgeving extra eisen stellen aan het gebruik, zoals specifieke procedures voor onderhoud of het vergrendelen van energiebronnen (Lock-Out/Tag-Out). Als de pers wordt aangesloten op drukapparatuur, zoals een hydraulisch accumulatorsysteem, kan ook de Richtlijn voor drukapparatuur (PED) van toepassing zijn op die componenten. Controleer altijd de handleiding en de risicobeoordeling van de specifieke machine.