Wat is de huidige Machinerichtlijn?

In de kern van de Europese industriële veiligheid staat een cruciaal wetgevingskader: de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Deze richtlijn, die van toepassing is op een immens breed scala aan apparaten – van een eenvoudige cirkelzaag tot complexe geautomatiseerde productielijnen – vormt de hoeksteen voor het waarborgen van de veiligheid van machines op de interne markt. Het primaire doel is drieledig: het garanderen van een hoog niveau van bescherming voor werknemers en gebruikers, het faciliteren van het vrije verkeer van machines binnen de Europese Economische Ruimte, en het bevorderen van eerlijke concurrentie door harmonisatie van essentiële veiligheidseisen.

De huidige richtlijn, die op 29 december 2009 volledig van kracht werd en de vorige versie uit 1998 verving, is geen statisch document. Het is een nieuwe aanpak-richtlijn, wat betekent dat zij de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen vaststelt, maar de technische details over hoe aan deze eisen te voldoen overlaten aan geharmoniseerde Europese normen. Conformiteit met deze normen creëert het vermoeden van conformiteit met de richtlijn zelf. Dit systeem biedt fabrikanten de broodnodige flexibiliteit om innovatieve oplossingen te ontwikkelen, terwijl de fundamentele veiligheidsdoelen ondubbelzinnig worden beschermd.

Het toepassingsgebied is nauwkeurig gedefinieerd. Onder de term machine vallen niet alleen complete machines, maar ook veiligheidscomponenten, verwisselbare uitrusting, en onvoltooide machines die alleen zelfstandig kunnen functioneren als zij in een andere machine of op een voertuig worden gemonteerd. De richtlijn legt een duidelijke conformiteitsbeoordelingsprocedure op, waarbij de risicoklasse van de machine bepaalt of een interne productiecontrole volstaat of dat de tussenkomst van een aangemelde instantie (Notified Body) vereist is. Het succesvol doorlopen van dit proces resulteert in de aanbrenging van het CE-merkteken en het opstellen van een EG-verklaring van overeenstemming, de paspoorten voor vrije handel en markttoegang.

Welke machines vallen onder de richtlijn en welke verplichtingen gelden er?

De Machinerichtlijn (2006/42/EG) is van toepassing op een breed spectrum van producten. Dit omvat niet alleen complete machines, maar ook onafgewerkte machines, verwisselbare uitrusting, veiligheidscomponenten, hijs- en hechtmiddelen en trekkabels.

Onder de definitie van een 'machine' vallen apparaten met een aandrijving, bestaande uit onderdelen die met elkaar verbonden zijn voor een specifieke toepassing. Concrete voorbeelden zijn industriële robots, boormachines, landbouwwerktuigen, verpakkingsmachines en tafelzagen. Ook onafgewerkte machines, die alleen in combinatie met andere apparatuur hun functie kunnen vervullen, vallen onder de richtlijn.

Daarnaast gelden specifieke verplichtingen voor veiligheidscomponenten, zoals tweelandsschakelaars of beschermingssystemen voor rollen, die apart in de handel worden gebracht. Hijsaccessoires zoals haakogen en spanbanden moeten eveneens aan de richtlijn voldoen.

De primaire verplichting voor fabrikanten of hun gemachtigden is het waarborgen van de veiligheid van de machine. Dit begint met een risicobeoordeling om alle potentiële gevaren te identificeren en te elimineren of te verminderen volgens de essentiële veiligheids- en gezondheidseisen van de richtlijn.

Op basis van deze beoordeling moet een technisch constructiedossier worden samengesteld. Voor de meeste machines volgt hierna een conformiteitsbeoordelingsprocedure, die vaak door de fabrikant zelf kan worden uitgevoerd. Voor machines met specifieke, ernstige gevaren is betrokkenheid van een aangemelde instantie verplicht.

Na een succesvolle beoordeling stelt de fabrikant een EU-conformiteitsverklaring op en voorziet hij de machine van de CE-markering. De machine moet worden geleverd met de nodige veiligheidsinformatie, waaronder een duidelijke en complete gebruiksaanwijzing in de taal van de eindgebruiker.

Tot slot moeten fabrikanten, of hun in de EU gevestigde gemachtigden, het technisch dossier en de conformiteitsverklaring ten minste tien jaar na de productiedatum beschikbaar houden voor markttoezichtautoriteiten.

Hoe voer je een conformiteitsbeoordeling uit voor de CE-markering?

De conformiteitsbeoordeling is een gestructureerd proces dat aantoont dat uw machine voldoet aan de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen van de Machinerichtlijn. Het proces volgt een logische volgorde en moet grondig worden gedocumenteerd.

Allereerst moet u de toepasselijke veiligheids- en gezondheidseisen identificeren. U analyseert de machine op alle potentiële gevaren en beoordeelt de risico's. Vervolgens past u de vereiste beschermingsmaatregelen toe om deze risico's te elimineren of tot een aanvaardbaar niveau te reduceren. Deze risicobeoordeling vormt de kern van het technisch dossier.

Daarna bepaalt u de juiste conformiteitsbeoordelingsprocedure. Voor de meeste machines volstaat een interne controle op basis van Annex IV. U voert alle nodige tests en inspecties zelf uit. Voor machines met een hoger risico, vermeld in Annex IV van de richtlijn (zoals persen of bepaalde hijsmiddelen), is de tussenkomst van een aangemelde instantie verplicht.

Vervolgens stelt u het technisch dossier samen. Dit dossier bevat alle bewijzen van conformiteit, zoals de risicobeoordeling, technische tekeningen, berekeningen, testrapporten, gebruiksaanwijzingen en de verklaring van inbouw voor onvolledige machines. Dit dossier moet ten minste tien jaar worden bewaard.

Na de succesvolle beoordeling stelt u de EU-conformiteitsverklaring op. Deze verklaring bevestigt dat de machine aan alle eisen voldoet en wordt ondertekend door een gemachtigde persoon binnen uw organisatie. Pas daarna mag u de CE-markering op de machine aanbrengen.

De laatste stap is het samenstellen van de gebruiksaanwijzing. Deze moet in de taal van de eindgebruiker worden geleverd en alle veiligheidsinformatie bevatten voor correct transport, installatie, gebruik, onderhoud en eventuele ontmanteling van de machine.

Veelgestelde vragen:

Wat is de Machinerichtlijn precies en op welke producten is hij van toepassing?

De Machinerichtlijn (Richtlijn 2006/42/EG) is een Europese wetgeving die de veiligheidseisen vastlegt voor machines die binnen de Europese Economische Ruimte in de handel worden gebracht of in gebruik worden genomen. Hij is van toepassing op een breed scala aan producten: van bouwmachines en landbouwwerktuigen tot drukpersen, hijskranen en zelfs onderdelen zoals veiligheidscomponenten. Ook niet-volledig voltooide machines vallen onder de richtlijn. Het hoofddoel is het garanderen van een hoog uniform beschermingsniveau voor werknemers en consumenten en het waarborgen van het vrije verkeer van deze machines binnen de EU.

Hoe weet ik of mijn machine voldoet aan de Machinerichtlijn?

U moet een risicobeoordeling uitvoeren voor de machine. Alle relevante gevaren (zoals beknelling, snijden, elektrocutie) moeten worden geïdentificeerd en weggenomen volgens de hiërarchie van de richtlijn: eerst ontwerptechnische maatregelen, dan beveiligingen en als laatste informatie voor de gebruiker. Voor machines met een hoog risico (vermeld in Bijhoud IV van de richtlijn) moet een aangemelde instantie worden betrokken voor een typekeuring. Als aan alle eisen is voldaan, stelt u een technisch dossier samen, maakt u een EG-verklaring van overeenstemming en brengt u de CE-markering op de machine aan.

Zijn er recente wijzigingen in de Machinerichtlijn waar ik op moet letten?

Ja, de richtlijn wordt regelmatig geactualiseerd via zogenaamde 'geharmoniseerde normen'. Deze normen geven gedetailleerde invulling aan de veiligheidseisen. Het is nodig om de voor uw machine toepasselijke normen te raadplegen en de nieuwste versie te gebruiken. Een directe wijziging van de richtlijn zelf is in voorbereiding: de Europese Commissie werkt aan een herziening die onder andere beter moet aansluiten bij digitale ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie en cybersecurity in machines. De invoering van deze nieuwe machinerichtlijn wordt echter niet voor 2025 verwacht.

Wat is het verschil tussen de Machinerichtlijn en de oude Richtlijn voor Machines?

De huidige Machinerichtlijn (2006/42/EG) verving op 29 december 2009 de oude richtlijn (98/37/EG). De nieuwe versie bracht enkele verduidelijkingen en uitbreidingen. Zo werd de reikwijdte duidelijker omschreven voor bijvoorbeeld niet-volledig voltooide machines en werden de veiligheidseisen voor bepaalde specifieke machines (zoals machines voor het opspannen van kunststoffen) aangescherpt. Ook de procedures voor conformiteitsbeoordeling en de verplichtingen van fabrikanten werden nauwkeuriger gedefinieerd. Machines die vóór die datum volgens de oude richtlijn werden gemarkeerd, mogen nog steeds worden verhandeld.