Wie maait de berm?

Het is een vertrouwd zomerbeeld: de zoemende maaimachines die langs de wegkant hun werk doen. De geur van vers gemaaid gras vult de lucht en wat blijft achter is een strakke, groene strook. Maar deze ogenschijnlijk eenvoudige handeling is veel meer dan alleen een kwestie van netheid. Het beheer van de berm is een complexe afweging tussen verkeersveiligheid, ecologie en beheerpraktijken.

Vroeger lag de focus vrijwel uitsluitend op de veiligheid: kort gras voor goed zicht voor automobilisten en het vrijhouden van verkeersborden. Tegenwoordig is er een fundamentele kentering gaande. Bermen worden niet langer gezien als louter groene randen, maar als waardevolle ecologische verbindingszones. Ze vormen een netwerk van leefgebieden voor planten, insecten, vlinders en kleine dieren in een vaak versnipperd landschap.

De vraag "wie maait de berm?" heeft daarom meerdere antwoorden. Het is vaak de verantwoordelijkheid van de wegbeheerder: het waterschap, de provincie of de gemeente. Maar steeds vaker bepalen ecologische inzichten het maaibeleid, en niet alleen de kalender. Gefaseerd maaien, waarbij delen van de berm blijven staan, en het afvoeren van het maaisel zijn nu standaardpraktijk om de biodiversiteit te stimuleren. De berm wordt zo een mini-natuurreservaat langs het asfalt.

Wie is verantwoordelijk voor het maaien van de berm bij jou in de straat?

De verantwoordelijkheid voor het bermbeheer ligt vrijwel altijd bij de openbare wegbeheerder. Dit is de instantie die de weg in beheer heeft. Welke instantie dat precies is, hangt af van de categorie van de weg naast de berm.

Voor de meeste straten in woonwijken is de gemeente de wegbeheerder en dus ook verantwoordelijk voor het maaien. Dit geldt voor gemeentelijke wegen. De frequentie en het tijdstip van maaien worden vastgelegd in het gemeentelijk ecologisch bermbeheerplan. Veel gemeenten maaien gefaseerd en laten delen staan voor biodiversiteit.

Ligt de berm langs een provinciale weg (N-wegen), dan is de provincie verantwoordelijk. Langs rijkswegen (A- en sommige N-wegen) is Rijkswaterstaat of een door hen aangewezen aannemer de beheerder. De maaifrequentie op deze wegen is vaak hoger vanwege de verkeersveiligheid.

Bij twijfel over de wegcategorie kunt u dit eenvoudig controleren op de online Wegwijzer van de overheid of de website van uw gemeente. Heeft u een klacht of vraag over het maaibeheer, dan richt u zich dus tot de betreffende wegbeheerder. Voor een berm in uw straat is dat in de regel het gemeentelijk meldpunt of de afdeling Openbare Ruimte.

Welke regels gelden er voor het maaien en het afvoeren van het maaisel?

Het maaien en afvoeren van bermmaaisel is onderworpen aan strikte regels, primair om de ecologische waarde te beschermen en verontreiniging te voorkomen. De belangrijkste kaders worden bepaald door de Wet natuurbescherming en het Activiteitenbesluit milieubeheer.

Voor het maaien zelf gelden er ecologische voorschriften. Het is vaak verboden om tussen 15 maart en 15 juni te maaien, om broedende vogels en voortplantende amfibieën niet te verstoren. Daarnaast wordt gefaseerd maaien verplicht: niet alles tegelijk, maar delen laten staan als overwinterings- en schuilplaats voor insecten en kleine dieren. Het gebruik van zware machines kan worden beperkt om bodemverdichting tegen te gaan.

De regels voor het afvoeren van maaisel zijn vooral gericht op het voorkomen van verspreiding van verontreinigingen. Maaisel wordt vaak gezien als afvalstof. Als het wordt afgevoerd, moet het worden gestort of verwerkt volgens de regels voor afvalstoffen. Het mag niet zomaar in het oppervlaktewater of op een andere locatie worden gedeponeerd.

Een cruciale uitzondering is wanneer het maaisel direct lokaal wordt hergebruikt, bijvoorbeeld als veevoer of voor compostering. Dit valt dan niet onder de afvalregels. Echter, als het maaisel verontreinigd is met zware metalen of PFAS (bijvoorbeeld door wegverkeer), gelden er extra restricties. Het mag dan niet in de voedselketer terechtkomen en de compostering ervan is aan banden gelegd.

Verantwoordelijkheden liggen bij de beheerder van de berm (gemeente, waterschap, provincie of Rijkswaterstaat). Zij moeten een gedragscode of beheerplan volgen en kunnen vergunningen nodig hebben. Het niet naleven van de regels kan leiden op boetes, vooral bij schade aan beschermde soorten of bij illegale dumping van afval.

Veelgestelde vragen:

Wie bepaalt eigenlijk wanneer en hoe vaak een berm gemaaid moet worden?

Dat hangt af van wie de eigenaar is. Bermen langs provinciale wegen vallen onder het beheer van de provincie, langs gemeentewegen onder de gemeente, en langs rijkswegen onder Rijkswaterstaat. Deze beheerders stellen een maaibeheerplan op. Hierin spelen verschillende zaken een rol: de verkeersveiligheid (zicht op kruispunten moet vrij blijven), ecologische waarden (bloeiende planten voor insecten), en de beschikbare middelen. Steeds vaker wordt er gefaseerd of gefaseerd gemaaid. Dat betekent dat niet alles in één keer kort wordt gemaaid, maar dat delen blijven staan om de biodiversiteit te helpen. De frequentie kan daarom variëren van één tot drie keer per jaar.

Ik zie steeds vaker bloemen in de berm. Is dit toeval of beleid?

Dat is absoluut beleid en geen toeval. Veel wegbeheerders zijn overgestoken op ecologisch bermbeheer. Het doel is om de biodiversiteit te vergroten. In plaats van de berm kort te houden als een gazon, wordt er later en minder vaak gemaaid. Hierdoor krijgen inheemse kruiden en bloemen de kans om te groeien, te bloeien en zaad te vormen. Dit trekt insecten zoals bijen, vlinders en hommels aan, die op hun beurt weer voedsel zijn voor vogels. Soms wordt er ook speciaal ingezaaid met bloemenmengsels. Die kleurrijke bermen zijn dus een bewuste keuze voor de natuur.

Waarom wordt soms alles kort gemaaid, ook al staan er nog volop bloemen?

Dat kan verschillende, vaak praktische redenen hebben. De belangrijkste is verkeersveiligheid. Bij kruispunten, uitritten en bochten moet het zicht voor bestuurders volledig vrij zijn. Ook worden er soms stroken direct langs de weg gemaaid om aanrijdingen met wild te voorkomen en om verspreiding van ongewenste planten zoals Jakobskruiskruid (giftig voor vee) tegen te gaan. Daarnaast kan de planning van de aannemer een rol spelen, of moet er onderhoud aan wegmeubilair worden gepleegd. Het is een afweging tussen ecologie en praktische veiligheidseisen. Niet alle bermen hebben dezelfde functie.