Wat is gefaseerd maaien?

In het traditionele groenbeheer wordt een grasland of berm vaak in één keer volledig gemaaid. Dit is een efficiënte methode, maar de ecologische kosten zijn hoog. Het betekent namelijk een plotselinge en totale vernietiging van leefgebied voor talloze planten en dieren. Gefaseerd maaien biedt een fundamenteel ander, natuurvriendelijker alternatief.

De kern van deze beheervorm ligt in het opdelen van een gebied in verschillende zones. In plaats van alles tegelijk te maaien, wordt er op verschillende momenten in het seizoen gemaaid. Een deel wordt vroeg gemaaid, een ander deel laat, en soms blijft een gedeelte zelfs de hele winter staan. Dit creëert een mozaïek van graslanden in verschillende stadia van groei en bloei.

Deze aanpak heeft een diepgaand positief effect op de biodiversiteit. Insecten zoals bijen, vlinders en sprinkhanen vinden altijd bloeiende planten als voedselbron. Kleine zoogdieren en vogels kunnen zich terugtrekken in de ongemaaide delen wanneer een ander stuk wordt bewerkt. Planten krijgen de kans om zaad te zetten, waardoor de soortenrijkdom toeneemt. Gefaseerd maaien is dus geen losse techniek, maar een holistische visie op beheer, waarbij het groen niet slechts wordt onderhouden, maar actief als ecologisch netwerk wordt beheerd.

Veelgestelde vragen:

Wat is het praktische verschil tussen gefaseerd maaien en gewoon alles in één keer maaien?

Het belangrijkste praktische verschil zit in de timing en de hoeveelheid die je per keer maait. Bij gewoon maaien wordt vaak een heel perceel of berm in één keer gemaaid, waardoor alle bloemen en planten verdwijnen. Bij gefaseerd maaien verdeel je het gebied in delen (fasen) en maai je deze op verschillende momenten. Stel, je hebt een langgerekte berm. Eén deel maai je in juni, een volgend deel in juli, en het laatste deel pas in augustus of september. Hierdoor blijft er altijd een deel staan met bloeiende planten voor insecten zoals bijen, vlinders en hommels. Ook kunnen dieren zoals egels en sprinkhanen steeds naar een niet-gemaaid deel vluchten. Het ziet er dus ook anders uit: in plaats van een egaal kort grasland zie je een patroon van kort en lang gras met bloeiende stroken.

Moet ik mijn eigen tuin ook op deze manier maaien, en hoe pak ik dat aan?

Ja, gefaseerd maaien is zeer goed toepasbaar in een tuin, zelfs in een kleine. Het is een van de beste manieren om meer leven in je tuin te krijgen. Je hoeft niet per se een groot grasveld te hebben. Begin met het instellen van je grasmaaier op een hogere stand (bijvoorbeeld 5-7 cm) en maai niet vaker dan eens in de 3 of 4 weken. Laat daarbij een stukje, bijvoorbeeld een hoek of een rand langs de schutting, telkens staan. Dit stukje maai je dan pas een paar weken later, of zelfs maar een of twee keer per seizoen. In dat langere gras kunnen bloemen zoals madeliefjes, klaver en paardenbloem tot bloei komen. Zo creëer je met weinig moeite een veilige plek en voedselbron voor insecten. Het maaisel moet je altijd afvoeren, zodat de grond voedselarmer wordt en er meer verschillende planten kunnen groeien.

Levert gefaseerd maaien niet vooral veel onkruid en brandnetels op?

Dat is een begrijpelijke zorg, maar meestal valt dit mee. Gefaseerd maaien is niet hetzelfde als verwaarlozen of helemaal niet maaien. Door gefaseerd te maaien en het maaisel af te voeren, verarm je de bodem net als bij regulier beheer. Voedselrijke grond geeft vaak een voordeel aan snelgroeiende grassen en brandnetels. Door gefaseerd te maaien en af te voeren, krijgen juist meer verschillende, vaak fijnere planten een kans. Het kan wel zijn dat je in het begin wat meer 'onkruid' ziet, maar dit zijn vaak inheemse planten die belangrijk zijn voor de natuur. Brandnetels gedijen vooral op zeer stikstofrijke grond; door consistent maaisel af te voeren, neemt die rijkdom af. Een goed beheer streeft naar een evenwicht. Mocht een bepaalde plant toch te dominant worden, dan kun je in de fasering daar specifiek op inspelen door dat deel bijvoorbeeld eerder of vaker te maaien.