Wat is een faunapassage?

Het Nederlandse landschap is doorsneden met een dicht netwerk van wegen, spoorlijnen en waterwegen. Deze infrastructuur is essentieel voor onze mobiliteit en economie, maar vormt een zware barrière voor inheemse dieren. Voor veel soorten zijn een snelweg of een diepe vaart een onneembare hindernis die hun leefgebied versnipperd. Populaties raken hierdoor geïsoleerd, wat het vinden van voedsel, een partner en nieuwe territoria bemoeilijkt en uiteindelijk de biodiversiteit ernstig bedreigt.

Een faunapassage is een doelbewust aangelegde structuur die deze barrières overbrugt of onderdoor leidt, zodat dieren veilig kunnen migreren. Het is een gerichte maatregel in het kader van ecologische verbindingszones, die versnipperde natuurgebieden weer met elkaar in contact moeten brengen. Deze passages zijn geen toeval, maar het resultaat van zorgvuldige planning en inzicht in de bewegingen en behoeften van de lokale fauna.

Het concept reikt veel verder dan een simpele 'tunnel voor dieren'. Er bestaat een grote diversiteit aan ontwerpen, elk afgestemd op specifieke soorten en landschapstypen. Van ecoducten (groene bruggen) voor grote zoogdieren zoals edelherten en dassen, tot amfibieëntunnels, kraamkasten voor vleermuizen in viaducten en geleidende rasters die naar een ecoduiker leiden. Een effectieve faunapassage integreert naadloos in het omringende landschap en biedt de dieren de rust en veiligheid die ze nodig hebben om de oversteek daadwerkelijk te maken.

Hoe zorgt een faunapassage voor veilig oversteken van dieren?

Een faunapassage creëert een fysieke en ecologische scheiding tussen de dierenroute en het gevaarlijke wegverkeer. De passage zelf, of het nu een ecoduct, faunatunnel of amfibieëntunnel is, biedt een volledig afgeschermde corridor. Dieren komen hierdoor niet in aanraking met voertuigen, wat directe aanrijdingen voorkomt.

Het ontwerp is cruciaal voor de effectiviteit. De passages worden op natuurlijke wijze ingepast in het landschap en voorzien van inheemse begroeiing, grond en natuurlijke materialen zoals takkenrillen. Dit maakt de oversteekplaats herkenbaar en aantrekkelijk voor de doelsoorten, die hierdoor hun natuurlijke migratieroutes veilig kunnen vervolgen.

Rondom de passage worden afrasteringen geplaatst die dieren geleiden naar de veilige ingang. Deze schermen voorkomen dat dieren alsnog de weg op proberen te gaan en leiden hen onopvallend naar de alternatieve route. De oversteek blijft daardoor voorspelbaar voor zowel mens als dier.

Door barrières zoals snelwegen te doorbreken, verbindt een faunapassage versnipperde leefgebieden weer met elkaar. Dit is essentieel voor genetische uitwisseling, het vinden van voedsel en partners, en het aanpassen aan klimaatverandering. De veiligheid reikt dus verder dan alleen het voorkomen van aanrijdingen; het garandeert de levensvatbaarheid van populaties op lange termijn.

Welke typen faunapassages zijn er en waar worden ze geplaatst?

Faunapassages worden hoofdzakelijk in twee categorieën verdeeld: ecoducten (of wildviaducten) en faunatunnels. Het verschil zit vooral in de locatie, de grootte en de soorten die ervan gebruikmaken.

Een ecoduct is een brede, groene overgang boven een weg of spoorlijn. Het is bedoeld voor grote zoogdieren zoals edelherten, reeën en wilde zwijnen, maar ook voor reptielen, amfibieën en kleine zoogdieren. Ecoducten worden voornamelijk geplaatst in grote natuurgebieden en nationale parken die door infrastructuur zijn doorsneden, zoals op de Veluwe.

Faunatunnels zijn onderdoorgangen onder infrastructuur door. Deze bestaan in verschillende formaten. Grote faunatunnels dienen voor dezelfde soorten als ecoducten, maar waar ruimte of budget beperkt is. Kleinere amfibieëntunnels worden specifiek bij poelen en in vochtige gebieden aangelegd. Smalle, droge loopplanken of faunabuizen zijn bestemd voor kleine zoogdieren zoals egels, marters en boommarters.

Daarnaast zijn er speciale voorzieningen voor specifieke diergroepen. Graskokers en geleidende rasters leiden amfibieën naar tunnels. Voor vleermuizen worden soms aparte, smalle vleermuistunnels of geleidende beplanting bij bruggen gecreëerd. Voor watersoorten zoals otters en bevers worden aquatische passages onder bruggen of in oevers gemaakt.

De plaatsing van een faunapassage is cruciaal. Ze komen altijd op een natuurlijke migratieroute of een ecologische verbindingszone tussen twee leefgebieden. Plaatsing gebeurt na grondig ecologisch onderzoek naar sporen, cameravallen en lokale kennis. Een passage is pas effectief als de directe omgeving natuurlijk is ingericht en de dieren veilig de toegang kunnen bereiken.

Veelgestelde vragen:

Wat is precies een faunapassage?

Een faunapassage is een speciaal aangelegde voorziening die dieren in staat stelt om een verkeersweg of andere barrière veilig over te steken. Het zijn verbindingen tussen natuurgebieden die door menselijke activiteiten zijn gescheiden. Je kunt denken aan ecoducten (bruggen begroeid met planten), amfibieëntunnels, wildtunnels of zelfs kleine looprichels langs waterwegen. Deze passages helpen voorkomen dat dieren worden aangereden en zorgen ervoor dat populaties met elkaar in contact blijven, wat nodig is voor een gezonde genenpoel.

Helpen deze passages ook kleinere dieren, zoals egels of padden?

Zeker. Naast grote passages voor reeën of wilde zwijnen zijn er veel voorzieningen voor kleinere soorten. Denk aan faunabuizen of amfibieëntunnels onder wegen door. Dit zijn vaak buizen of kokers van beton of kunststof. Daarnaast zijn er raster-systemen die dieren naar een veilige oversteek leiden, en kleine openingen in bermen of zogenaamde 'egelschelpjes' onder hekken. Voor vissen zijn er vispassages bij sluizen of stuwen. Elk type is aangepast aan specifieke diersoorten.

Hoe weet men of zo'n passage goed wordt gebruikt?

Het gebruik wordt op verschillende manieren gecontroleerd. Onderzoekers plaatsen vaak cameravallen met bewegingssensoren die foto's maken wanneer iets passeert. Ook wordt gezocht naar pootafdrukken, haren of uitwerpselen in speciaal aangebrachte zandbedden. Soms worden dieren tijdelijk voorzien van een zender, zodat hun bewegingen kunnen worden gevolgd. Deze gegevens laten zien welke soorten de passage gebruiken, hoe vaak en op welk tijdstip. Die informatie is nodig om het ontwerp van toekomstige passages te verbeteren.

Zijn er ook nadelen aan faunapassages?

Het belangrijkste nadeel zijn de hoge aanlegkosten, vooral voor grote ecoducten. Daarnaast vergt het veel planning en ruimte, wat in een dichtbevolkt land als Nederland een uitdaging is. Soms duurt het even voordat dieren de passage ontdekken en vertrouwen. Een mogelijk risico is dat roofdieren de passage leren kennen en er gaan 'posten' om prooien te vangen. Desondanks wegen de voordelen – minder aanrijdingen, minder versnippering van leefgebieden en sterkere dierpopulaties – over het algemeen zwaarder dan deze bezwaren.