Wat is de Marpol-regel?

In de wereldwijde scheepvaart, waar gigantische tankers en containerschepen de oceanen doorkruisen, rijst een kritische vraag: hoe beschermen we het kwetsbare mariene milieu tegen de schadelijke gevolgen van deze onmisbare activiteit? Het antwoord ligt in een van de belangrijkste internationale milieuverdragen ooit gesloten: MARPOL. Deze afkorting staat voor International Convention for the Prevention of Pollution from Ships.

Het MARPOL-verdrag, aangenomen onder de vlag van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO), vormt de hoeksteen van de wereldwijde regelgeving ter voorkoming van verontreiniging door schepen. Het is geen enkele, statische wet, maar een dynamisch en uitgebreid raamwerk dat continu wordt aangepast aan nieuwe technologische en ecologische inzichten. Het verdrag is van toepassing op de overgrote meerderheid van de commerciële zeevaart en stelt bindende normen voor lidstaten en hun schepen.

De kern van MARPOL is opgebouwd uit zes technische Bijlagen, die elk een specifiek type verontreiniging aanpakken. Deze reeks regels bestrijkt alles: van de preventie van olievervuiling en het lozen van schadelijke vloeistoffen in bulk, tot de strikte controle op verpakt gevaarlijk goed en de behandeling van afvalwater en huisvuil aan boord. Het meest bekend is wellicht Bijlage VI, die zich richt op luchtverontreiniging door schepen, inclusief de uitstoot van zwaveloxiden (SOx) en stikstofoxiden (NOx).

Hoe voorkomt Marpol olielozingen op zee?

Het MARPOL-verdrag bestrijdt olielozingen via een combinatie van technische voorschriften voor schepen en operationele beperkingen. De kern van dit preventieve systeem is vastgelegd in Bijlage I, die specifiek gaat over de preventie van olievervuiling.

Een cruciale technische maatregel is de verplichting voor nieuwe olietankers om een dubbele romp te hebben. Deze constructie zorgt voor een beschermende ruimte tussen de buitenste scheepshuid en de olietanks. Bij een gronding of aanvaring wordt deze ruimte beschadigd, maar de oliehoudende tank blijft intact, waardoor een catastrofale lekkage wordt voorkomen.

Daarnaast legt MARPOL strikte limieten op aan de hoeveelheid olie die operationeel geloosd mag worden. Het "load-on-top"-systeem en olieafscheiders maken het mogelijk om vervuild bilge- en ballastwater aan boord te zuiveren. Het olieresidu wordt opgeslagen in een sloptank en later afgegeven in havenontvangstvoorzieningen. Lozing op zee is alleen onder zeer strenge voorwaarden toegestaan, ver van de kust, en mag nooit meer dan 15 delen olie per miljoen delen water bevatten.

Om illegale lozingen te detecteren en te bewijzen, vereist MARPOL dat tankers een olielozingsmonitoringssysteem en een olieafvoerregistratiesysteem aan boord hebben. Het SORS-boek (Shipboard Oil Pollution Emergency Plan) verplicht de bemanning om voorbereid te zijn op incidenten, met duidelijke procedures voor snelle en effectieve actie om een lozing te minimaliseren.

Tot slot richt het verdrag zich op de havenstaatcontrole. Schepen kunnen in elke aangesloten haven worden geïnspecteerd op naleving van alle MARPOL-voorschriften. Ernstige tekortkomingen kunnen leiden aan detentie van het schip totdat deze zijn verholpen, wat een sterke financiële prikkel is voor rederijen om de regels strikt te volgen.

Welk afval mag een schip wel en niet in zee lozen?

De MARPOL-regels zijn zeer specifiek en categoriseren alle soorten scheepsafval in bijlagen. De lozingsregels verschillen per soort afval, de locatie van het schip en de aanwezige verwerkingsapparatuur aan boord.

Afval dat NOOIT in zee geloosd mag worden:

Plastic is absoluut verboden. Alle soorten plastic, inclusief visnetten, touwen, plastic zakken en verpakkingen, moeten aan wal worden afgegeven. Ook oliehoudend afval uit de machinekamer, olieresten en olie- en vetmengsels mogen nooit geloosd worden. Chemische stoffen en giftige vloeistoffen uit bijlage II van MARPOL zijn eveneens volledig verboden.

Afval dat onder strikte voorwaarden geloosd mag worden:

Voedselafval mag op zee geloosd worden, maar alleen op een minimale afstand van 12 zeemijl van de dichtstbijzijnde kust. In speciale gebieden, zoals de Oostzee of de Middellandse Zee, is lozing van voedselafval helemaal verboden, tenzij het fijngemalen is en op minimaal 12 zeemijl afstand.

Huishoudelijk afval (zoals glas, metaal, papier en karton) mag in de praktijk niet in zee. Het moet worden gesorteerd, gecomprimeerd of verbrand aan boord, en de restanten moeten aan wal worden afgegeven.

Vuilwater (rioolwater uit toiletten) mag onder voorwaarden. Binnen 3 zeemijl van de kust mag alleen geloosd worden met een goedgekeurd zuiveringssysteem. Tussen 3 en 12 zeemijl moet het water worden gezuiverd en moet de drijvende massa zijn verwijderd. Buiten 12 zeemijl zijn de regels minder streng, maar in speciale gebieden gelden weer extra restricties.

Lozing van olie uit de machinekamer:

Voor oliehoudend bilgewater en olieresten gelden de strengste regels van bijlage I. Lozing is alleen toegestaan buiten speciale gebieden, als het schip onderweg is, en alleen wanneer het oliegehalte van het water minder dan 15 delen per miljoen (ppm) bedraagt. Een oliefiltratiesysteem en een olieafscheider moeten dit controleren. Alle handelingen moeten worden geregistreerd in het olie-logboek.

De verantwoordelijkheid ligt bij het schip:

Het is de plicht van elk schip om zijn afval te beheren via opslag, verwerking aan boord (zoals een verbrandingsoven of zuiveringsinstallatie) en afgifte in havenontvangstinstallaties. Het bijhouden van een Garbage Record Book is verplicht voor de meeste schepen om alle handelingen met afval te documenteren.

Veelgestelde vragen:

Wat is MARPOL eigenlijk voor een verdrag?

MARPOL is het belangrijkste internationale verdrag dat gaat over de voorkoming van verontreiniging van de zee door schepen. De naam is een samentrekking van "Marine Pollution". Het verdrag is opgesteld onder de vlag van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) en trad voor het eerst in werking in 1983. Het hoofddoel is om vervuiling door olie, chemicaliën, schadelijk afval, afvalwater en afval van schepen, evenals luchtvervuiling door schepen, te minimaliseren en waar mogelijk volledig te voorkomen. Het zijn bindende regels voor de maritieme sector wereldwijd.

Welke soorten vervuiling behandelt MARPOL precies?

MARPOL is opgedeeld in zes technische Bijlagen, elk gericht op een specifiek type vervuiling. Bijlage I gaat over olievervuiling. Bijlage II behandelt schadelijke vloeistoffen die in bulk worden vervoerd. Bijlage III is voor schadelijke stoffen verpakt in containers of vaten. Bijlage IV bevat regels voor het lozen van rioolwater vanaf schepen. Bijlage V gaat over afval, met name kunststoffen die helemaal niet geloosd mogen worden. Bijlage VI tenslotte stelt limieten aan luchtvervuiling door schepen, zoals zwavel- en stikstofoxiden.

Hoe controleert men of schepen zich aan de MARPOL-regels houden?

Controle gebeurt via inspecties door havenstaatcontrole. Autoriteiten van een haven kunnen een buitenlands schip aan een inspectie onderwerpen. Ze controleren dan het logboek, de apparatuur aan boord en eventueel de staat van de lading. Een cruciaal document is het Internationaal Certificaat ter voorkoming van verontreiniging door olie. Als een schip niet voldoet, kan het worden vastgehouden totdat de gebreken zijn hersteld. Ernstige overtredingen kunnen leiden tot hoge boetes en vervolging van de kapitein of rederij.

Zijn er ook speciale MARPOL-gebieden met strengere regels?

Ja, die zijn er. MARPOL kent "Bijzondere Gebieden" en "SOx-emissiebeheersgebieden" waar de regels veel strenger zijn vanwege een kwetsbaar ecosysteem. In de Noordzee en de Oostzee geldt bijvoorbeeld een totaal verbod op het lozen van olierestanten. Voor luchtvervuiling zijn er gebieden zoals de Noordzee en de Baltische Zee waar het maximale zwavelgehalte in brandstof nog lager is dan elders. In deze zones moet men gebruikmaken van duurdere, schonere brandstof of systemen installeren die de uitstoot zuiveren.

Wat moet de bemanning van een schip direct weten over MARPOL?

Elk bemanningslid moet weten dat het verboden is om plastic afval waar ook ter wereld overboord te zetten. Voor olierestanten en ander afval geldt dat lozing alleen is toegestaan op specifieke afstanden van de kust, en vaak alleen via havenontvangstvoorzieningen. Het is verplicht om alle lozingen en afgiften aan de haven nauwkeurig bij te houden in een olie-logboek of een afval-logboek. Deze logboeken worden bij inspecties gecontroleerd. Onjuiste administratie of illegale lozing kan persoonlijke aansprakelijkheid opleveren.