Wat als het te warm is op de werkvloer?

De zomermaanden kunnen niet alleen voor aangename temperaturen zorgen, maar ook voor uitdagende werkomstandigheden. Wanneer de thermometer stijgt en de hitte blijft hangen in kantoren, werkplaatsen of magazijnen, wordt werken een fysieke en mentale opgave. Productiviteit daalt, concentratie vermindert en het risico op gezondheidsklachten neemt toe. De vraag of een werkgever verplicht is om maatregelen te nemen, is dan ook meer dan gerechtvaardigd.

In tegenstelling tot koude kent de Belgische en Nederlandse wetgeving geen algemene maximumtemperatuur voor de werkplek. Dit betekent echter niet dat alles zomaar getolereerd moet worden. De codex over het welzijn op het werk legt een algemene zorgplicht op aan de werkgever. Hij is verantwoordelijk voor een veilige en gezonde werkomgeving, en dat omvat ook bescherming tegen thermische stress door hitte.

De aanpak is daarom risicogebaseerd. De werkgever is verplicht om een warmte-evaluatie uit te voeren. Hierbij wordt niet alleen naar de luchttemperatuur gekeken, maar ook naar factoren als luchtvochtigheid, luchtsnelheid, de thermische straling (bijv. van ovens of zonlicht) en de fysieke inspanning van het werk. Het is deze combinatie die bepaalt of er een reëel gevaar voor de werknemers bestaat.

Maatregelen om de temperatuur direct te verlagen

Wanneer de temperatuur op de werkplek te hoog oploopt, zijn directe en praktische ingrepen noodzakelijk. Richt je eerst op het verbeteren van de luchtstroom. Zet alle beschikbare ramen en deuren tegen elkaar open om tocht te creëren. Plaats ventilatoren strategisch, bijvoorbeeld om koelere lucht van buiten aan te zuigen of om warme lucht af te voeren. Een ventilator die op een lage stand naar het plafond blaast, helpt de warme lucht die zich daar verzamelt te circuleren.

Schakel onnodige warmtebronnen direct uit. Dit omvat verlichting (vooral gloei- en halogeenlampen), beeldschermen, printers, kopieerapparaten en keukenapparatuur die niet in gebruik zijn. Trek stekkers uit het stopcontact, aangezien veel apparaten ook in stand-by modus warmte afgeven. Overweeg om verlichting tijdelijk gedeeltelijk te dimmen of uit te schakelen.

Pas de werkomgeving fysiek aan. Slik gordijnen, jaloezieën of zonwering tijdens de heetste uren van de dag om direct zonlicht tegen te houden. Indien mogelijk, gebruik buitenzonwering. Bevochtig eventueel de gordijnen licht met water; verdampend water onttrekt warmte aan de lucht. Een eenvoudige maatregel is het plaatsen van bakken met ijskoud water voor ventilatoren, wat de luchtstroom verkoelt.

Pas het werkproces tijdelijk aan. Stel fysiek zwaar werk uit naar de koelere ochtend- of avonduren. Voer meer pauzes in op een koele plek en zorg voor voldoende drinkwater. Stimuleer een luchtige kledingcode, mits de veiligheid dit toelaat. Deze operationele veranderingen verlagen de warmtebelasting direct en voorkomen gezondheidsrisico's.

Voor structurele oplossingen, onderzoek de installatie van airconditioning, hoogwaardige zonwering of een beter ventilatiesysteem. Voor de directe verkoeling zijn bovenstaande acties echter het meest effectief en snel uitvoerbaar.

Rechten en plichten bij extreme hitte volgens de wet

De Arbowet verplicht elke werkgever om een veilig en gezond werkklimaat te bieden. Dit omvat ook bescherming tegen temperaturen die een gevaar voor de gezondheid kunnen vormen. Er bestaat echter geen algemene wettelijke maximumtemperatuur voor alle werkplekken.

De werkgever is verplicht om een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) uit te voeren, waarin ook thermische belasting (hitte en kou) wordt beoordeeld. Op basis daarvan moeten maatregelen worden genomen. Deze zijn vastgelegd in de Arboregeling.

Bij temperaturen vanaf ongeveer 26°C moet de werkgever voorlichting geven over hitte en de gezondheidsrisico's. Vanaf 30°C is hij verplicht om technische en organisatorische maatregelen te treffen, zoals het beschikbaar stellen van ventilatoren, het aanpassen van werktijden of het verlenen van extra pauzes.

Bij lichamelijk zwaar werk of in volledig gesloten ruimtes zonder luchtverversing gelden al bij temperaturen vanaf 25°C aanvullende verplichtingen om oververhitting te voorkomen.

De werknemer heeft het recht om in een veilige situatie te werken. Hij is verplicht om de genomen maatregelen van de werkgever na te leven en zelf ook verstandig om te gaan met de hitte, bijvoorbeeld door voldoende te drinken en geschikte kleding te dragen. Bij ernstige en directe gevaren voor de gezondheid heeft de werknemer het recht om het werk te onderbreken.

Als de maatregelen onvoldoende zijn en de gezondheid in gevaar komt, kan de Arbeidsinspectie worden ingeschakeld. Deze kan de werkgever dwingen om alsnog adequate bescherming te bieden.

Veelgestelde vragen:

Vanaf welke temperatuur is het eigenlijk te warm om te werken?

De wet geeft geen vaste maximumtemperatuur voor kantoren of algemene werkplekken. Wel is er een richtlijn. Voor kantoorwerk wordt het vaak te warm genoemd bij temperaturen boven de 26 graden Celsius. Vanaf 30 graden is er sprake van een serieuze belasting, en boven de 35 graden is de werkplek eigenlijk ongeschikt voor lichamelijke arbeid. Het belangrijkste is dat de werkgever maatregelen moet nemen als de warmte klachten of gezondheidsrisico's veroorzaakt. Dit kan dus al bij een temperatuur onder de 26 graden, afhankelijk van de luchtvochtigheid, kleding en de inspanning die het werk vraagt.

Mijn baas zegt dat airco te duur is. Wat voor praktische en goedkopere maatregelen kan ik voorstellen?

Er zijn meerdere opties die vaak betaalbaarder zijn dan een volledig airconditioningssysteem. U kunt voorstellen om te starten met het verstrekken van voldoende drinkwater en het toestaan van aangepaste, luchtige kleding. Verder helpt het om warmtebronnen zoals printers te verplaatsen of af te schermen. Ventilatoren kunnen verkoeling geven, maar let op: bij temperaturen boven de 35 graden verplaatsen deze alleen maar hete lucht. Het aanpassen van werktijden, door eerder te beginnen en een middagpauze in te lassen tijdens de heetste uren, is een krachtige maatregel. Ook het plaatsen van zonwering of raamfolie aan de buitenkant van ramen op het zuiden en westen voorkomt veel warmte-opbouw. Een gezamenlijke bespreking van deze punten toont aan dat u constructief meedenkt.