Moet er CE-markering worden aangebracht op oude machines?

De vraag of oude machines alsnog voorzien moeten worden van een CE-markering is een praktisch en veelvoorkomend dilemma voor veel bedrijven, van maakindustrie tot werkplaatsen. Het antwoord is niet eenduidig en hangt fundamenteel af van het plaatsen op de markt of het in bedrijf stellen van de machine. Deze twee juridische begrippen vormen de sleutel tot een correcte interpretatie van de regelgeving.

De essentie is dat de CE-markering onderdeel is van de conformiteitsbeoordeling op het moment dat een product voor het eerst in de Europese Economische Ruimte (EER) in de handel wordt gebracht of in bedrijf wordt gesteld. Voor machines die vóór de van toepassing zijnde richtlijnen (meestal de Machinerichtlijn 2006/42/EG) op de markt zijn gebracht, geldt het "grandfathering"-principe: zij zijn legaal verkocht en gebruikt onder het toen geldende recht en hoeven niet retroactief te worden aangepast.

De situatie verandert echter ingrijpend bij een wezenlijke wijziging van de machine. Wanneer een oude machine zodanig wordt gerenoveerd, gemoderniseerd of herbouwd dat het oorspronkelijke ontwerp, het beoogde gebruik of het risiconiveau significant veranderen, kan deze opnieuw worden beschouwd als een nieuw product. In dat geval treedt de volledige reikwijdte van de huidige Machinerichtlijn opnieuw in werking, met de verplichting tot een hernieuwde risicobeoordeling en CE-markering als resultaat.

Dit maakt de kwestie tot een cruciaal aandachtspunt voor onderhoud, investeringen en veiligheid op de werkvloer. Het correct inschatten van de status van een machine is niet alleen een juridische verplichting, maar vooral een fundamentele stap in het waarborgen van de veiligheid van personeel en het naleven van de Arbowetgeving.

Wanneer een oude machine onder de Machinerichtlijn valt: het 'in de handel brengen' criterium

De cruciale vraag voor oude machines is niet hun leeftijd, maar hun juridische status ten opzichte van de Machinerichtlijn 2006/42/EG. Het sleutelbegrip hierbij is 'in de handel brengen'. Dit moment bepaalt welke wetgeving van toepassing is.

De Machinerichtlijn is van toepassing op machines die voor het eerst in de handel worden gebracht of in bedrijf worden gesteld binnen de Europese Economische Ruimte (EER) na de inwerkingtreding van de richtlijn. Voor de huidige richtlijn is die datum 29 december 2009.

Een oude machine die vóór deze datum al in de EER op de markt was gebracht en in gebruik was genomen, valt in principe onder de toen geldende nationale wetgeving. Voor deze machine is geen retroactieve CE-markering vereist. Zij mag vrij worden verhandeld en gebruikt als 'bestaande machine'.

De situatie verandert fundamenteel bij een tweede of volgende transactie. Wanneer een oude machine na 29 december 2009 voor het eerst in de EER wordt gebracht, valt zij wél onder de Machinerichtlijn. Dit geldt bijvoorbeeld voor een gebruikte machine die uit een niet-EER-land wordt geïmporteerd, of voor een machine die vóór 2009 binnen de EER was gemaakt maar nooit verkocht of in gebruik genomen.

Degene die de machine in deze situatie in de handel brengt (de importeur of de fabrikant bij een eerste ingebruikstelling) wordt juridisch gezien als 'fabrikant'. Hij moet aan alle verplichtingen voldoen: een conformiteitsbeoordeling uitvoeren, een technisch dossier samenstellen, een CE-markering aanbrengen en een EG-verklaring van overeenstemming opstellen.

Kortom, voor een oude machine is niet de kalenderleeftijd, maar het juridische moment van eerste marktintroductie in de EER bepalend. Een machine die al vóór 2009 'in de handel was gebracht' is vrijgesteld. Een machine die na die datum haar intrede doet op de EER-markt, moet als nieuw worden behandeld en vereist volledige CE-conformiteit.

Praktische stappen voor het beoordelen en eventueel aanbrengen van CE-markering

De beoordeling van een oude machine is een gestructureerd proces. Het begint met het definiëren van de 'bouwstatus'. U moet vaststellen of de machine in zijn oorspronkelijke staat is, of er ingrijpende wijzigingen of een volledige reconstructie hebben plaatsgevonden. Alleen bij een nieuwe samenstelling of wezenlijke wijziging is de Machinerichtlijn van toepassing en is CE-markering verplicht.

Stap twee is het uitvoeren van een risicobeoordeling. Deze beoordeling moet gebaseerd zijn op de huidige stand van de techniek en geldende normen, niet op de normen uit de bouwtijd van de machine. Alle geïdentificeerde risico's moeten worden weggenomen of tot een aanvaardbaar niveau worden teruggebracht door technische maatregelen.

Vervolgens dient u de technische documentatie samen te stellen. Dit dossier bevat de risicobeoordeling, technische tekeningen, beschrijvingen van toegepaste veiligheidscomponenten, gebruiksaanwijzingen en testrapporten. Voor oude machines is het cruciaal om alle uitgevoerde aanpassingen en veiligheidsupgrades hierin gedetailleerd vast te leggen.

Op basis van de technische documentatie stelt u de EU-conformiteitsverklaring op. Hierin verklaart u, als fabrikant of herconfigurateur, dat de machine voldoet aan de essentiële veiligheidseisen. Pas na het ondertekenen van deze verklaring mag de CE-markering worden aangebracht.

Het laatste stadium is het daadwerkelijk aanbrengen van de markering en het overdragen van de documentatie. De CE-markering moet zichtbaar, leesbaar en onuitwisbaar op de machine worden geplaatst. De volledige technische documentatie moet minimaal tien jaar worden bewaard en ter beschikking blijven van de nationale toezichthouders.

Veelgestelde vragen:

Onze firma heeft een oude draaibank uit 1985 die nog perfect werkt. Moeten we hier nu een CE-markering op aanbrengen voor we hem opnieuw in gebruik nemen?

Nee, dat is niet verplicht. De CE-markering is een verklaring van de fabrikant dat het product voldoet aan de Europese richtlijnen die op het moment van in de handel brengen van kracht waren. Voor machines van vóór 1995, toen de Machinerichtlijn van kracht werd, bestaat deze verplichting niet. Uw draaibank valt onder het "oud materieel" en mag zonder CE-markering worden gebruikt. Wel moet u ervoor zorgen dat de machine veilig wordt gebruikt, bijvoorbeeld via een risicobeoordeling en passende instructies aan de operators. Het is verboden om zelf een CE-markering aan te brengen op een machine die oorspronkelijk niet voorzien was van zo'n markering.

We kopen een tweedehands industriële pers uit 2001 die wel een CE-markering heeft. Zijn we dan helemaal in orde?

Niet automatisch. De aanwezigheid van een CE-markering is een goed startpunt, maar u moet als nieuwe eigenaar zelf nagaan of de machine nog steeds voldoet en veilig is. Controleer of de technische dossier nog beschikbaar is. Voer daarnaast een grondige risicobeoordeling uit voor uw specifieke gebruik. Bekijk of er wijzigingen zijn aangebracht of veiligheidscomponenten zijn verwijderd sinds de oorspronkelijke ingebruikname. De verantwoordelijkheid voor de veiligheid bij het gebruik verschuift naar u als werkgever. Zorg ook dat de handleiding aanwezig is en dat uw medewerkers goed worden opgeleid voor deze specifieke machine.

Wat moet ik concreet doen met een oude machine zonder CE-markering?

U volgt een praktische aanpak. Eerst stelt u vast of de machine significant is gewijzigd. Is dat niet het geval, dan behandelt u hem als bestaand materieel. Laat een deskundige een risicobeoordeling uitvoeren. Alle geïdentificeerde gevaren moeten worden weggenomen met technische maatregelen, zoals het plaatsen van extra afschermingen. Als dat niet volledig mogelijk is, stelt u duidelijke werkprocedures en veiligheidsinstructies op. Documenteer alle genomen stappen in een dossier. Deze aanpak toont aan dat u aan uw zorgplicht voldoet, ook zonder CE-markering op de oude machine.