Is een NEN 3140 keuring verplicht?

Voor iedereen die werkt met of verantwoordelijk is voor elektrische arbeidsmiddelen, is de vraag naar de verplichting van een NEN 3140-keuring een essentieel en terugkerend thema. Onder 'arbeidsmiddelen' vallen alle elektrische apparaten, gereedschappen, installaties en voorzieningen die binnen een organisatie worden gebruikt, van een eenvoudige boormachine en verlengsnoer tot complexe distributiekasten en vaste productie-installaties. Het antwoord op de vraag is niet eenvoudig ja of nee, maar wordt bepaald door een samenspel van wettelijke verplichtingen en de eigen arbeidsomstandighedenbeleid.

De directe juridische verplichting vloeit voort uit de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het bijbehorende Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit). In artikel 7.5a van het Arbobesluit staat dat de werkgever ervoor moet zorgen dat elektrische arbeidsmiddelen periodiek worden gecontroleerd op veiligheid. De wet schrijft echter niet expliciet de NEN 3140-norm voor. Deze norm is een Nederlandse technische afspraak die algemeen wordt erkend als de invulling van deze wettelijke plicht. Het volgen van de NEN 3140 wordt door de Nederlandse Arbeidsinspectie dan ook gezien als het voldoen aan de zorgplicht.

Concreet betekent dit dat een periodieke veiligheidscontrole volgens de richtlijnen van NEN 3140 in de praktijk de facto verplicht is. De norm biedt een gedetailleerd kader voor de visuele inspectie, meting en beproeving van elektrische arbeidsmiddelen, met voorgeschreven intervallen en competenties voor de 'Vakbekwaam Persoon'. Door dit kader te volgen, demonstreert een werkgever dat hij zijn zorgplicht serieus neemt en een veilige werkomgeving creëert.

De uiteindelijke verantwoordelijkheid en de keuze voor de invulling blijven bij de werkgever. Hij moet aantoonbaar kunnen maken dat de elektrische veiligheid gewaarborgd is. Het niet volgen van een algemeen aanvaarde norm zoals NEN 3140 vergroot het juridische risico aanzienlijk, zeker bij een incident. Daarom is de conclusie eenduidig: hoewel de wet de norm niet bij naam noemt, is een keuring volgens NEN 3140 een onmisbaar onderdeel van een wettelijk verplicht veiligheidsbeleid voor elektrische installaties en apparatuur.

Wanneer is een NEN 3140-keuring wettelijk verplicht volgens de Arbowet?

De Arbowet verplicht werkgevers om te zorgen voor een veilige werkomgeving. De NEN 3140-norm specificeert hoe aan deze verplichting voor elektrotechnische arbeidsmiddelen moet worden voldaan. Een keuring volgens NEN 3140 is daarom wettelijk verplicht wanneer een apparaat onder de definitie van een gebruikte elektrische arbeidsmiddel valt en er gevaar voor personen kan ontstaan bij defect.

De verplichting geldt voor alle elektrische arbeidsmiddelen die tijdens het werk worden gebruikt, van een boormachine op de bouwplaats tot een computer op kantoor. De wet maakt hierbij een essentieel onderscheid tussen draagbare arbeidsmiddelen (handgereedschap, verlengkabels) en verplaatsbare/vaste arbeidsmiddelen (wasmachines, grotere machines, vaste installaties). Voor draagbare middelen is de periodieke keuring expliciet voorgeschreven. Voor vaste en verplaatsbare middelen ligt de nadruk op een veilige toestand, waarbij periodieke inspectie vaak de enige manier is om dit aan te tonen.

De eerste keuring is verplicht voor het eerste gebruik van een nieuw of tweedehands arbeidsmiddel. Daarna moet een periodieke herkeuring plaatsvinden. De frequentie hiervan wordt niet exact in de wet genoemd, maar wordt bepaald door een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). De NEN 3140 geeft richtlijnen, zoals een keuring om de 1, 2 of 4 jaar, afhankelijk van het type apparaat, de gebruiksfrequentie en de omgevingsomstandigheden.

Daarnaast is een herkeuring na reparatie of wijziging wettelijk verplicht, omdat de veiligheid mogelijk is beïnvloed. Ook een visuele inspectie voor elk gebruik door de gebruiker zelf is een verplicht onderdeel van het veiligheidsbeleid. De periodieke keuring door een deskundige mag deze dagelijkse check nooit vervangen.

Kortom, de wettelijke verplichting vloeit direct voort uit de Arbowet en is concreet gemaakt in de NEN 3140. Het niet laten keuren is een overtreding en kan leiden tot hoge boetes, aansprakelijkheid bij ongevallen en een onveilige werksituatie.

Welke elektrische arbeidsmiddelen moeten worden gekeurd en hoe vaak?

De NEN 3140-voorschriften zijn van toepassing op alle elektrische arbeidsmiddelen die onder spanning kunnen staan boven de extra lage veiligheidsspanning (maximaal 50 Volt wisselspanning of 120 Volt gelijkspanning). Dit omvat een breed scala aan apparatuur die in de dagelijkse werkzaamheden wordt gebruikt.

Verplicht te keuren arbeidsmiddelen zijn onder meer: handgereedschappen (zoals boormachines, slijpmachines en verlengsnoeren), verplaatsbare verbruikstoestellen (zoals koffiezetapparaten en ruimteverwarmers), vaste verbruikstoestellen (zoals machines in een productieomgeving) en laagspanningsinstallaties (zoals verdeelkasten, groepsschakelaars en stopcontacten). Ook specifieke uitrusting zoals lasapparatuur en tijdelijke bouwinstallaties vallen onder de inspectieplicht.

De frequentie van de keuring is niet in alle gevallen identiek en hangt af van het type arbeidsmiddel, de gebruiksomstandigheden en het advies van de deskundige. De wet- en regelgeving schrijft voor dat de werkgever een keuringsplan moet opstellen waarin de intervallen zijn vastgelegd. De NEN 3140 geeft hiervoor de volgende richtlijnen:

Voor handgereedschappen, verplaatsbare toestellen en verlengsnoeren geldt een basisinterval van één keer per jaar. Bij zwaar of frequent gebruik, of in een agressieve omgeving (bijv. vocht, stof, chemicaliën), kan dit interval worden verkort naar bijvoorbeeld een half jaar.

Vaste verbruikstoestellen en laagspanningsinstallaties worden in principe éens in de vier jaar gekeurd. Ook hier kan een korter interval worden vastgesteld op basis van een risico-inventarisatie.

Daarnaast is een visuele inspectie door of onder toezicht van een vakbekwaam persoon vereist voor elk gebruik of met regelmatige tussenpozen. Deze controle op zichtbare gebreken is een cruciale eerste veiligheidsstap.

Na elke reparatie of modificatie moet het arbeidsmiddel opnieuw worden gekeurd voordat het weer in gebruik wordt genomen. Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever om te zorgen voor een gedocumenteerd en uitgevoerd keuringsbeleid dat de veiligheid van werknemers garandeert.

Veelgestelde vragen:

Moet elk elektrisch apparaat op kantoor een NEN 3140 keuring ondergaan?

Nee, niet elk apparaat valt onder de verplichting. De NEN 3140-keuring is vooral van toepassing op elektrische arbeidsmiddelen en installaties waar medewerkers tijdens hun werk mee in aanraking komen. Denk aan gereedschappen zoals boormachines, verlengsnoeren, transformatoren en vaste installaties in een machinekast of werkplaats. Apparatuur die onder de 'lage spanning' van 50 Volt wisselspanning of 120 Volt gelijkspanning blijft, is vaak uitgezonderd. Ook kantoorapparatuur zoals computers, printers en beeldschermen die permanent zijn aangesloten en niet worden verplaatst, vallen doorgaans buiten de scope. Het onderscheid ligt in het risico op aanraking met gevaarlijke spanning tijdens normaal gebruik.

Wat zijn de concrete gevolgen als ik mijn bedrijfsmiddelen niet laat keuren?

Het niet laten keuren brengt meerdere risico's met zich mee. Allereerst schendt u de Arbowet, omdat NEN 3140 de erkende praktijkrichtlijn is voor veilig werken met elektriciteit. De Arbeidsinspectie kan hierop handhaven en boetes opleggen. Bij een ongeval of brand door elektrische oorzaak kan aansprakelijkheid een groot probleem worden. Verzekeraars kunnen in zo'n geval de uitkering weigeren of verlagen omdat u de zorgplicht hebt verzaakt. Daarnaast loopt u het risico dat uw personeel of uzelf ernstig letsel oploopt. Een correcte keuring is daarom een fundamentele voorzorgsmaatregel.

Hoe vaak moet een NEN 3140 keuring worden uitgevoerd?

De frequentie is niet in alle gevallen gelijk. De NEN 3140 norm adviseert een basisinterval van één jaar voor de meeste elektrische arbeidsmiddelen, zoals handgereedschap. Voor vast aangebrachte elektrische installaties kan dit interval oplopen tot drie jaar. Echter, de werkgever of beheerder moet dit interval zelf bepalen op basis van een risico-inschatting. Factoren die een kortere periode vragen, zijn intensief gebruik, een zware werkomgeving (stof, vocht, trillingen) of eerdere gebreken. Na reparaties of onderhoud is een nieuwe keuring verplicht voordat het middel weer in gebruik wordt genomen. Een gekwalificeerd persoon kan helpen het juiste interval vast te stellen.